De vallende sterren van het jaar

Een vallende ster is een stofkorrel, vaak niet groter dan een zandkorrel, die met tientallen kilometers per seconde de atmosfeer binnendringt en verbrandt. Als de aarde door het stof gaat dat een komeet heeft achtergelaten, worden die lichtsporen talrijk en lijken ze allemaal uit hetzelfde punt aan de hemel te komen, de radiant: dat is een meteorenzwerm, genoemd naar het sterrenbeeld waarin de radiant ligt.

Kalender van de belangrijkste zwermen

De maxima hieronder publiceert de International Meteor Organization elk jaar; ze kunnen per jaar een dag verschuiven. Het „zenitaal uurtal” is een theoretisch getal: wat één waarnemer onder een perfecte hemel zou zien, met de radiant in het zenit.

Zwerm	Maximum	Theoretisch uurtal	Oorsprong
Quadrantiden	3–4 januari	tot ongeveer 80 per uur, heel kort maximum	planetoïde 2003 EH1 (waarschijnlijk)
Lyriden	rond 22 april	ongeveer 18	komeet Thatcher
Perseïden	12–13 augustus	ongeveer 100	komeet 109P/Swift-Tuttle
Orioniden	rond 21 oktober	ongeveer 20	komeet Halley
Leoniden	rond 17 november	ongeveer 15	komeet 55P/Tempel-Tuttle
Geminiden	13–14 december	ongeveer 150	planetoïde (3200) Phaethon

De twee grote afspraken

De Perseïden zijn de bekendste, omdat ze midden in de zomer vallen, in zachte nachten. Ze worden soms de „tranen van Sint-Laurentius” genoemd, wiens feestdag op 10 augustus valt.

De Geminiden in december zijn vaak nog rijker, maar je moet de kou trotseren. Hun radiant, bij de ster Castor in de Tweelingen, staat ’s avonds al hoog: het is de zwerm die je het makkelijkst voor middernacht ziet.

Zo bekijk je ze

1. Let eerst op de maan: een bijna volle of volle maan verdrinkt de zwakste vallende sterren. De reserveringskalender toont de fase van elke nacht.
2. Ga liggen en kijk naar een groot stuk hemel, niet per se naar de radiant: de langste sporen verschijnen op 40 tot 50 graden ervan.
3. Wacht op de tweede helft van de nacht: de radiant klimt en de aarde „rijdt” de stofwolk in, als een voorruit in de regen.
4. Kleed je warm aan: zelfs in augustus koel je stilliggend op het plateau snel af.

In de praktijk zie je minder vallende sterren dan het theoretische uurtal: onder een goede hemel zijn een paar dozijn per uur bij de Perseïden al een heel mooie nacht.