Waarom de hemel van de Haute-Provence zo donker is

Wie op een heldere nacht naar Sault rijdt, begrijpt snel waarom astronomen zich in deze streek hebben gevestigd. De hemel is hier donkerder, sterrenrijker en vaker helder dan in het grootste deel van Frankrijk. Daar zijn meerdere redenen voor.

Weinig licht, veel nacht

De eerste reden is menselijk: de hoge plateaus van de Provence zijn dunbevolkt. Ver van grote steden blijft de oranje gloed van de straatverlichting laag aan de horizon, en houdt de hemel recht boven je zijn diepte.

Sinds een besluit van 27 december 2018 moet buitenverlichting in Frankrijk het licht dat naar de hemel gaat beperken: verlichting naar de grond gericht, warmere kleurtemperaturen en voor een deel van de installaties uitschakeling op bepaalde uren. Veel plattelandsgemeenten doven bovendien midden in de nacht hun straatverlichting.

Hoogte en droge lucht

De tweede reden is geografisch. Boven de 700 meter laat je een deel van het vocht en het stof van de lage dalen achter je. De lucht is vaak droog, en de mistral, die geregeld door het Rhônedal waait, verjaagt de wolken. Waait hij hard, dan doet de onrustige lucht de beelden in een telescoop „koken”: een heel doorzichtige hemel is niet altijd een heel rustige.

Een observatorium sinds 1937

Om deze eigenschappen werd in 1937 het Observatorium van de Haute-Provence opgericht, in Saint-Michel-l’Observatoire in de Alpes-de-Haute-Provence, zo’n dertig kilometer ten oosten van Sault. Het valt nu onder het CNRS en de universiteit van Aix-Marseille.

Daar maakten Michel Mayor en Didier Queloz in 1995 de ontdekking bekend van 51 Pegasi b, de eerste planeet die rond een zonachtige ster werd gevonden. Ze gebruikten een spectrograaf op de 1,93-metertelescoop van het observatorium. De ontdekking leverde hun in 2019 de Nobelprijs voor Natuurkunde op, gedeeld met James Peebles.

Wat dat betekent voor het blote oog

Onder een echt donkere hemel zie je met het blote oog duizenden sterren, in plaats van een paar dozijn in de stad. De Melkweg wordt een geschakeerde band met donkere stroken, en in de herfst verschijnt het Andromedastelsel als een klein, vaag vlekje.

Om ervan te genieten heb je alleen nodig:

• een maanloze nacht, of de tijd na maansondergang;
• zo’n twintig minuten om je ogen aan het donker te laten wennen;
• uitsluitend rood licht, dat die aanpassing veel minder verstoort.