Droge stapelmuren, bories en terrassen

Overal op de hellingen van de Provence loop je langs lage muren van opgestapelde stenen, zonder enig bindmiddel. Ze houden de aarde van terrasvelden vast, lopen langs de paden en scheiden de percelen. Sommige zijn eeuwen oud.

Een muur die ademt

De kracht van een droge stapelmuur zit in de bouw, niet in mortel. De bouwer sorteert de stenen, legt de grootste onderaan, laat de voegen verspringen zoals bij een bakstenen muur en plaatst af en toe lange stenen dwars door de muur om hem te verankeren. De kern wordt gevuld met kleinere stenen. Ten slotte helt de muur licht naar achteren: dat is de taludhelling.

Omdat hij niet waterdicht is, laat de muur regenwater door in plaats van het tegen te houden. Erachter bouwt zich geen druk op, en dat verklaart waarom hij zo lang meegaat. In de kieren schuilen bovendien hagedissen, insecten en kleine planten.

Restanques en bories

In de Provence heten de landbouwterrassen die door zulke muren worden gestut restanques. Ze maakten het mogelijk olijven, wijnstokken, amandelen en granen te telen op hellingen die je niet kon ploegen.

Bories zijn hutten die volledig van droge steen zijn gebouwd, het dak inbegrepen: de stenen worden laag na laag een beetje overhangend gelegd, tot ze bovenin samenkomen. Die techniek heet uitkraging. Ze dienden als schuilplaats voor herders, als gereedschapsschuur of schaapskooi. Bij Gordes, in de Luberon, kun je een groep gerestaureerde hutten bezoeken, het „village des Bories”.

Erkend erfgoed

In 2018 werd de kunst van het droog stapelen opgenomen op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid van UNESCO. De aanvraag werd gezamenlijk ingediend door acht landen: Kroatië, Cyprus, Frankrijk, Griekenland, Italië, Slovenië, Spanje en Zwitserland.

Beschermd is niet een bepaalde muur, maar het vakmanschap: de keuze van de stenen, de manier van leggen, het doorgeven van die handelingen. In workshops kun je het tegenwoordig zelf proberen, vaak in de zachte maanden van de lente en de herfst.